Wiedza o procesie

Materiały i techniki

Opis środków stosowanych w pracowni, metod czyszczenia i technik konserwatorskich używanych przy pracy z dywanami orientalnymi i kilimami antycznymi.

Środki czyszczące

Naturalne środki bez agresywnych składników

Wszystkie preparaty stosowane w pracowni mają neutralne lub lekko zasadowe pH i nie zawierają enzymów proteolitycznych, które rozkładają białko wełny. Nie stosuje się wybielaczy optycznych, środków fluorescencyjnych ani rozpuszczalników chlorowanych. Środki dobierane są indywidualnie do każdego obiektu po wstępnej analizie składu włókna.

Wełna i jedwab to włókna białkowe wrażliwe na pH i temperaturę. Bawełna i len jako włókna celulozowe tolerują nieco inne parametry. Praktycznie każdy dywan orientalny zawiera kombinację tych materiałów, dlatego dobór środka myjącego nie może być schematyczny.

Ręczne pranie

Pranie przebiega w kilku etapach. Najpierw dywan jest odkurzany mechanicznie, następnie zwilżany wodą o kontrolowanej temperaturze i poddawany działaniu środka myjącego przez czas dostosowany do stopnia zabrudzenia. Płukanie prowadzone jest do momentu, gdy woda spływająca z dywanu jest czysta.

Podczas prania technik obserwuje zachowanie barwników. Jeśli którykolwiek barwnik wykazuje tendencję do migracji, proces jest przerywany i dostosowywany. To wymaga ciągłej obecności przy obiekcie, której maszyna nie zapewni.

Kontrola pH na każdym etapie
Obserwacja trwałości barwników w czasie prania
Płukanie do pełnego wypłukania środka
Brak mechanicznego tarcia i odwirowywania

Technik wykonujący nodulkowanie wzoru kilima

Technika nodulkowania

Nodulkowanie to metoda odtwarzania brakujących węzłów w tkance dywanu. Każdy węzeł wiązany jest ręcznie na osnowie, zgodnie z oryginalną techniką tkacką danego regionu. Różne tradycje tkackie stosują różne rodzaje węzłów, co wpływa na wygląd i trwałość rekonstrukcji.

Przędza używana do uzupełnienia barwiona jest środkami zbliżonymi charakterystyką do barwników oryginalnych. Celem jest uzyskanie zbieżności kolorystycznej, nie identyczności, ponieważ stare barwniki naturalne mają specyficzny odcień, który zmienił się w czasie pod wpływem użytkowania i starzenia.

Ręczne wiązanie każdego węzła
Dobór przędzy do grubości i skrętu oryginału
Barwienie zbliżone do oryginału
Dokumentacja fotograficzna każdego etapu

Naprawa frędzli i krawędzi

Frędzle dywanu orientalnego to przedłużenie osnowy, nie ozdoba doklejona po tkaniu. Ich uszkodzenie oznacza, że osnowa jest narażona na dalsze rozplątywanie. Naprawa polega na zabezpieczeniu końców osnowy i odtworzeniu frędzli z materiału zbliżonego do oryginalnego.

Obszycie krawędzi bocznych, czyli selwedż, chroni krawędź dywanu przed strzępieniem. Kiedy selwedż jest przetarty lub zerwany, krawędź dywanu zaczyna się rozwarstwiać. Naprawa wymaga nawlekania nici wzdłuż krawędzi i odtworzenia oryginalnego wzoru szycia.

Zabezpieczenie osnowy przed dalszym rozplątaniem
Odtworzenie frędzli z materiału zbliżonego do oryginału
Naprawa selwedżu metodą ręcznego obszycia

Dywan z wyblakłymi kolorami po ekspozycji na słońce

Odświeżanie kolorów wyblakłych od słońca

Ekspozycja na światło słoneczne powoduje fotodegradację barwników. Barwniki naturalne, takie jak indygo, koszenila czy alizaryna, są szczególnie wrażliwe na promieniowanie UV. Efektem jest nierównomierne wyblakanie wzoru, często w strefach dywanu eksponowanych na okno.

Proces odświeżania kolorów polega na selektywnym nanoszeniu środków przywracających intensywność barwy w wyblakłych strefach. Metoda dobierana jest po analizie rodzaju barwnika i stopnia wyblakania. Nie wszystkie przypadki wyblakania kwalifikują się do tego zabiegu, a ocena przeprowadzana jest w ramach przeglądu konserwatorskiego.

Analiza rodzaju barwnika przed zabiegiem
Selektywna aplikacja tylko w strefach wyblakłych
Ocena kwalifikowalności w ramach przeglądu
Dokumentacja przed i po zabiegu

Rodzaje włókien

Włókna spotykane w dywanach orientalnych

Wełna

Najczęstszy materiał runa w dywanach orientalnych. Wrażliwa na pH powyżej 8.5 i temperatury powyżej 40°C. Wysoka zawartość lanoliny chroni włókno, ale wymaga odpowiednich środków myjących.

Jedwab

Stosowany w dywanach perskich wysokiej klasy jako runo lub jako osnowa i wątek. Bardzo wrażliwy na alkalia. Wymaga środków o pH nie wyższym niż 7. Jedwab mokry traci część wytrzymałości mechanicznej.

Bawełna

Używana najczęściej jako osnowa i wątek. Toleruje wyższe pH niż wełna. Skłonna do kurczenia się przy wyższych temperaturach wody. Suszenie na ramie zapobiega deformacji wynikającej ze skurczu.

Len i konopie

Spotykane jako osnowa w kilimach wiejskich i anatolskich. Włókna celulozowe o dużej wytrzymałości mechanicznej. Wymagają ostrożnego prania ze względu na skłonność do sztywnienia po suszeniu.